Một bản tin từ nhà báo Layna Hong trên báo Medill Reports Chicago, với nhan đề “Cộng đồng người Mỹ gốc Việt vốn theo đảng Cộng hòa đang chuyển hướng sang cánh tả, theo dữ liệu của AAPI Data”, đã làm nổi bật sự thay đổi đáng chú ý trong xu hướng chính trị của cộng đồng người Mỹ gốc Việt tại Chicago.
Mai Lê, 29 tuổi, một người gốc Việt mới đến Mỹ chưa đầy một năm khi Donald Trump nhậm chức tổng thống nhiệm kỳ đầu tiên, chia sẻ: “Tôi đã thích ông Trump rồi, nhưng lúc đó tôi chưa hiểu hết các chính sách của ông ấy. Tôi chỉ thích cách ông ấy nói chuyện và sự quyết đoán, mạnh mẽ của ông ấy.”
Cô Lê, hiện đang làm việc tại một tiệm làm móng ở vùng ngoại ô Chicago, cho biết cô cảm thấy “mọi thứ đều tốt hơn” trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump. Dù không thể bỏ phiếu vào năm 2020, cô vẫn thể hiện sự ủng hộ bằng cách tham gia cuộc biểu tình ngày 6 tháng 1 năm 2021 tại Washington, D.C., sự kiện sau đó đã biến thành bạo loạn và khiến cô bị bắt giữ cùng án tù. “Nó đông đúc như một buổi hòa nhạc của BLACKPINK. Bạn cảm nhận được không khí đó, và bạn muốn đóng góp phần của mình để ủng hộ,” cô Lê kể lại.
Trường hợp của Lê không phải là cá biệt. Theo phân tích từ Trường Luật Đại học Seton Hall, trong số bảy người châu Á bị bắt vì cuộc bạo loạn tại Điện Capitol, có năm người là người gốc Việt. Ngay cả cựu Tổng thống Trump cũng từng thừa nhận sự yêu thích của cộng đồng người Việt đối với chính trị cánh hữu, thể hiện qua chuyến thăm Eden Center – một trung tâm mua sắm chủ yếu của người Việt ở ngoại ô Washington, D.C. – trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm ngoái.
Sự chuyển dịch và ảnh hưởng từ các chính sách trợ cấp
Ông Văn Huỳnh, giám đốc điều hành Hiệp hội Người Việt Illinois (VAI), giải thích rằng vào những năm 1980 và 1990, khi nhiều người tị nạn Việt Nam định cư tại Mỹ, Đảng Cộng hòa đang nắm quyền, tạo nên một cảm giác trung thành ngầm. “Điều mọi người nói đến là Đảng Cộng hòa là đảng đã cho phép họ đến Hoa Kỳ,” ông Huỳnh nói. Tuy nhiên, ông cũng nhận định rằng Đảng Cộng hòa hiện tại đã rất khác và chính trị của người Mỹ gốc Việt cũng đang thay đổi. Dữ liệu AAPI năm 2024 cho thấy nhiều người Mỹ gốc Việt đang có xu hướng xác định và ủng hộ Đảng Dân chủ hơn là Đảng Cộng hòa.
Tại Chicago, các nhà hoạt động người Mỹ gốc Việt đang nỗ lực đoàn kết cộng đồng để vận động chống lại các chính sách của chính phủ gây hại cho họ, như cắt giảm ngân sách công và chính sách nhập cư khắc nghiệt. Dù có xu hướng ủng hộ Đảng Cộng hòa, cộng đồng này vẫn phụ thuộc đáng kể vào các dịch vụ trợ cấp xã hội. Làn sóng người Việt nhập cư lớn nhất vào Mỹ đến cùng với Đạo luật Người tị nạn năm 1980 và các đạo luật khác đã cung cấp hỗ trợ tài chính và tái định cư.
Ngay cả sau khi các chương trình hỗ trợ người tị nạn bị giải thể, nhiều người Mỹ gốc Việt, đặc biệt là người cao tuổi, vẫn tiếp tục hưởng lợi từ các chương trình của chính phủ như Medicaid và phiếu thực phẩm. Hiện nay, các chương trình này đang bị đe dọa bởi các chính sách của Đảng Cộng hòa. “Mọi người, đặc biệt là những người có thu nhập thấp, đã chứng kiến qua nhiều năm các chương trình được tạo ra rồi lại bị xóa bỏ,” ông Huỳnh nói. Ông nhấn mạnh thách thức trong việc làm thế nào để họ lên tiếng chống lại điều đó. VAI đang cố gắng lấp đầy những khoảng trống này, với chương trình lớn nhất là chăm sóc người cao tuổi tại nhà.
Ông Huỳnh cho rằng cộng đồng người Việt Nam là đại diện cho một xu hướng lớn hơn ở Hoa Kỳ, với một dân số già đang rất lo ngại về các chương trình và dịch vụ dành cho họ. Ông chia sẻ rằng công việc của VAI là giúp mọi người kết nối kinh nghiệm sống của họ với các vấn đề chính sách hiện tại như nhập cư và chăm sóc sức khỏe. Đây là một thách thức, ngay cả trong gia đình ông. Mẹ ông ủng hộ việc cắt giảm phúc lợi công cộng vì tin rằng mọi người lợi dụng hệ thống, dù bản thân bà cũng từng dựa vào phiếu thực phẩm khi ông Huỳnh còn nhỏ. “Tôi hỏi bà ấy, vậy đó có phải là điều bà đã làm không? Bởi vì chúng ta đã từng nhận phiếu thực phẩm,” ông Huỳnh kể lại. “Và bà cụ nói, ‘À, điều đó khác. Tôi cần nó.’”
Cộng đồng gắn bó hơn về chính trị và những thách thức thế hệ
Người Việt Nam là nhóm dân tộc châu Á lớn thứ sáu ở Illinois, với nhiều người sống ở khu vực Chicago. Nhiều người tị nạn Việt Nam đã định cư ở khu Uptown của thành phố sau chiến tranh, nơi họ thành lập Asia on Argyle, một con phố đi bộ với chủ yếu là các nhà hàng, cửa hàng và tổ chức của người Việt Nam. Tuy nhiên, dân số người Việt ở đây hiện nay không còn tập trung đông đúc như những năm 1990.
Hạc Trần, 39 tuổi, có cha mẹ đã rời Việt Nam vào ngày chiến tranh kết thúc và định cư ở Chicago, cho biết: “Theo kinh nghiệm của tôi khi lớn lên trong cộng đồng người Việt, đặc biệt là khi tham gia VAI, mỗi dịp Tết Nguyên đán, mỗi kỳ nghỉ lễ, cộng đồng luôn rất gắn bó. Nhưng tôi cảm thấy điều đó đã thay đổi theo thời gian. Nhiều người đã chuyển đi khỏi Chicago và khu vực này.” Anh Trần làm việc chặt chẽ với các cửa hàng và doanh nghiệp ở Argyle thông qua HAIBAYÔ, một sáng kiến dành riêng cho việc bảo tồn lịch sử văn hóa của con phố này.
Mặc dù có sự phân cực chính trị, những người như Hạc Trần vẫn muốn duy trì và xây dựng cộng đồng. Anh Trần biết nhiều người Việt bỏ phiếu cho Trump nhưng không coi họ là kẻ thù. “Đó là nhiệm vụ của thế hệ thứ hai chúng ta phải có những cuộc trò chuyện khó khăn với những người lớn tuổi và nói chuyện với họ, giải thích cho họ những điều mà họ có thể chưa biết,” anh Trần chia sẻ. Việc có các thành viên gia đình theo khuynh hướng cánh hữu là một trải nghiệm gần như phổ biến đối với người Mỹ gốc Việt.
Lịch sử, chính trị Việt Nam và thậm chí cả lỗi dịch thuật là những lý do có thể giải thích tại sao một số người Việt hải ngoại lại có xu hướng ủng hộ Đảng Cộng hòa. Cùng một từ “cộng hòa” được sử dụng trong cả tên chính thức của Cộng hòa miền Nam Việt Nam trước đây và Đảng Cộng hòa. Nhiều người tị nạn Việt Nam di cư sau chiến tranh có tâm lý chống cộng sâu sắc và do đó coi các chính sách và cương lĩnh của Đảng Dân chủ tương tự như chính phủ mà họ đã chạy trốn. Anh Trần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc “cố gắng hiểu tại sao mọi người lại bỏ phiếu như vậy và hiểu kinh nghiệm sống của họ.”
Đối với Mai Lê, một người nhập cư gần đây, dù cô tin tưởng vào chính sách nhập cư của Trump, cô vẫn khẳng định: “Tôi là người nhập cư, bố mẹ tôi là người nhập cư, vì vậy tôi không thể ghét người nhập cư. Nhưng bạn phải đến đây một cách hợp pháp.” Tuy nhiên, các chính sách của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) đã ảnh hưởng đến các cộng đồng nhập cư, bao gồm cả người Việt ở Chicago.
Hướng tới mục tiêu chung và tiếp cận thông tin
Dân Biểu tiểu bang Illinois Hoan Huỳnh, một đảng viên Dân chủ tiến bộ, đã đại diện cho khu vực phía Bắc Chicago từ năm 2023 và là quan chức gốc Việt đầu tiên được bầu vào chính quyền tiểu bang Illinois. Ông Huỳnh thu hút cử tri người Mỹ gốc Việt ở Chicago bằng cách giải quyết các vấn đề mà họ quan tâm, chẳng hạn như nhà ở giá cả phải chăng và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Huy Nguyễn, chánh văn phòng của ông Huỳnh, cho biết: “Ngay cả khi họ không hiểu rằng Đảng Cộng hòa có thể đang cố gắng tước bỏ những quyền lợi đó, họ hiểu rằng ông Hoan đang đấu tranh cho những điều này ở Springfield.”
Van Huỳnh của VAI nhận thấy nhiều người lớn tuổi bỏ phiếu cho Đảng Cộng hòa trong những năm gần đây khi VAI đưa người dân đi bỏ phiếu. Cô cho biết nhiều người Việt Nam nhận thông tin từ YouTube và các mạng lưới tin tức sai lệch không chính thức, những kênh này thường kích động những nỗi sợ hãi sâu sắc nhất của chúng ta. Van Huỳnh cũng chỉ ra rằng nhiều người trẻ không thông thạo tiếng Việt, điều này gây khó khăn trong việc kết nối với những người lớn tuổi và gia đình để thảo luận về các vấn đề quan trọng.
Sarah Nguyễn, một nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Washington, người đã nghiên cứu cách các cộng đồng người Việt hải ngoại tiếp nhận và chia sẻ thông tin, cho biết việc công khai phản đối các vấn đề chính trị và xã hội cũng có thể khó khăn. Tuy nhiên, với tư cách là nhóm dân tộc châu Á lớn thứ tư ở Mỹ và đang ngày càng phát triển, tiếng nói của người Mỹ gốc Việt đang trở nên có ảnh hưởng chính trị hơn.
Vào tháng 8/2025, VAI đã tổ chức biểu tình phản đối việc đóng cửa Bệnh viện Weiss Memorial ở Uptown, một cơ sở chăm sóc sức khỏe quan trọng đối với nhiều người Mỹ gốc Việt có thu nhập thấp ở Chicago. Dân biểu Hoan Huỳnh phát biểu trước đám đông: “Khi lớn lên, gia đình tôi và tôi dựa vào Medicare và Medicaid, bố mẹ tôi đang sử dụng Medicare, vì vậy bệnh viện này rất quan trọng đối với tôi.” Các nhà lãnh đạo cộng đồng hy vọng những vấn đề như vậy sẽ giúp người Mỹ gốc Việt hiểu rõ hơn giá trị của các chương trình phúc lợi và lập trường của các quan chức về những vấn đề đó. Để kết nối các vấn đề này, mọi người cần tiếp cận thông tin chất lượng. Sarah Nguyễn đang tổ chức các hội thảo trên khắp cả nước để khuyến khích các cuộc trò chuyện liên thế hệ về cách tìm kiếm, chia sẻ và tin tưởng thông tin tin tức.