Tin tức nổi bật ngày 24/12/2025

Theo Cục Phân tích Kinh tế (BEA), nền kinh tế Mỹ đã đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng 4,3% trong quý III năm nay, mức nhanh nhất kể từ quý III năm 2023. Con số này vượt xa kỳ vọng 3,2% của hầu hết các nhà kinh tế theo cuộc thăm dò của Bloomberg.

Tối cao Pháp viện Mỹ đã bác bỏ yêu cầu của chính quyền Trump về việc triển khai lực lượng Vệ binh Quốc gia tại khu vực Chicago, bất chấp sự phản đối từ các quan chức bang Illinois. Tòa án cho rằng chính phủ đã không đưa ra được cơ sở thẩm quyền hợp lệ cho việc này.

Quân đội Ukraina đã rút khỏi thị trấn Siversk ở miền đông, một vị trí chiến lược trên vùng đất cao từng giúp họ ngăn chặn bước tiến của Nga về phía Sloviansk và Kramatorsk. Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky cho biết Nga đã thực hiện một cuộc pháo kích quy mô lớn nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, sử dụng hơn 600 máy bay không người lái và gây ra ít nhất ba trường hợp tử vong.

Tổng tham mưu trưởng quân đội Libya cùng bốn quan chức khác đã thiệt mạng trong một vụ tai nạn máy bay tại Thổ Nhĩ Kỳ trong chuyến thăm chính thức. Vụ tai nạn xảy ra một ngày sau khi Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố sẽ tiếp tục triển khai binh sĩ tại Libya thêm hai năm để hỗ trợ Chính phủ Thống nhất Quốc gia.

Quốc hội Pháp đã thông qua một dự luật tạm thời để duy trì hoạt động của chính phủ trong tháng 1, cho phép tiếp tục chi tiêu và thu thuế mà không cần ngân sách chính thức. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi hoàn tất ngân sách năm 2026 khi Quốc hội họp lại.

Giá vàng đã tăng ngày thứ ba liên tiếp, vượt ngưỡng 4.500 USD/ounce. Bạc và bạch kim cũng chứng kiến đà tăng khi các nhà đầu tư tìm đến kim loại quý trong bối cảnh kỳ vọng Mỹ cắt giảm lãi suất. Giá đồng cũng lần đầu tiên vượt mức 12.000 USD/tấn, được thúc đẩy bởi nhu cầu sôi động và sự gián đoạn khai thác ở các nước sản xuất lớn như Chile.

Bộ Tư pháp Mỹ đã công bố thêm 30.000 trang tài liệu liên quan đến tên tội phạm tình dục Jeffrey Epstein, bao gồm một email cáo buộc rằng Trump đã “di chuyển trên chuyên cơ riêng của Epstein nhiều lần hơn so với báo cáo trước đây.” Bộ Tư pháp nhấn mạnh rằng hồ sơ này chứa “những tuyên bố sai sự thật và giật gân” về Tổng thống.

TIÊU ĐIỂM

Chiến thắng ngoạn mục của Mark Carney

Vào tháng 4, cử tri Canada đã trao cho Mark Carney và Đảng Tự do nhiệm kỳ cầm quyền thứ tư liên tiếp, một kết quả gây bất ngờ chỉ vài tuần trước đó. Cựu thống đốc ngân hàng trung ương, người mới trở thành lãnh đạo đảng vào tháng 3, đã tạo nên một cú lội ngược dòng ngoạn mục cho một chính phủ đang trì trệ dưới thời Justin Trudeau.

Chiến dịch của ông nổi bật bởi sự kiên cường. Đối mặt với những lời đe dọa và lăng mạ từ Donald Trump, Carney tự xây dựng hình ảnh mình là người bảo vệ chủ quyền của Canada. Lời cảnh báo của ông rằng “Mỹ muốn đất đai, tài nguyên, và đất nước của chúng ta” đã chạm đến tâm lý lo âu của cử tri. Đảng Tự do suýt đạt đa số tuyệt đối và thắng áp đảo, trong khi Đảng Bảo thủ, từng dẫn trước 24 điểm, lại sụp đổ. Lãnh đạo của họ, Pierre Poilievre, đã mất uy tín sau khi không thể vượt qua những lời tấn công của Trump.

Chiến thắng của Carney dựa vào năng lực hơn là sức hút cá nhân. Là một nhà kỹ trị từng chèo lái hai ngân hàng trung ương qua các cuộc khủng hoảng, giờ đây ông phải bảo vệ nền kinh tế Canada khỏi các mức thuế quan của Trump và tìm cách thiết lập lại quan hệ với người hàng xóm khổng lồ của mình.

Cán cân chính trị Ba Lan lại dao động

Cuộc bầu cử tổng thống Ba Lan vào tháng 6 là hình ảnh thu nhỏ của sự chia rẽ ngày càng sâu sắc tại châu Âu giữa những người trung dung tự do và những người dân tộc dân túy. Rafal Trzaskowski, thị trưởng theo đường lối tự do của Warsaw, được chính phủ thân châu Âu của Donald Tusk ủng hộ, đã đối đầu với Karol Nawrocki, một nhà sử học theo chủ nghĩa dân tộc và cựu võ sĩ quyền anh được Đảng Pháp luật và Công lý theo chủ nghĩa dân túy hậu thuẫn. Sau cuộc cạnh tranh gay gắt, Nawrocki đã thắng sít sao với 50,9% số phiếu.

Chiến thắng của ông giáng một đòn mạnh lên Tusk. Tân tổng thống thề sẽ phủ quyết các dự luật của chính phủ, đe dọa làm đình trệ các nỗ lực khôi phục sự độc lập của nhánh tư pháp và tự do hóa chính sách xã hội. Khi không nắm đa số áp đảo trong Quốc hội để bác bỏ quyền phủ quyết của Nawrocki, liên minh của Tusk, một sự kết hợp không mấy dễ chịu giữa phe tiến bộ và bảo thủ, có lẽ sẽ gặp khó khăn để tồn tại.

Việc Nawrocki đắc cử đã khiến Ba Lan nghiêng trở lại chủ nghĩa dân tộc và hoài nghi châu Âu. Được Viktor Orban của Hungary hậu thuẫn và luôn nghi ngờ việc hỗ trợ Ukraina, Nawrocki dường như quyết tâm xóa bỏ những nỗ lực của thủ tướng nhằm tái định vị Ba Lan trong lòng châu Âu.

Khoảnh khắc Thiên An Môn của Tanzania

Xe tăng, chứ không phải tiếng reo hò, đã đánh dấu lễ nhậm chức tổng thống lần thứ hai của Samia Suluhu Hassan tại Tanzania vào tháng 11. Về mặt chính thức, bà thắng 98% số phiếu. Nhưng chế độ của bà đang chao đảo. Vài ngày trước, Tanzania đã rung chuyển bởi các cuộc biểu tình lớn nhất trong lịch sử, sau khi đảng cầm quyền Chama Cha Mapinduzi (CCM) chính thức cấm các đảng đối lập, bỏ tù các lãnh đạo của họ, và gian lận cuộc bầu cử tháng 10. Phản ứng của chính phủ rất tàn bạo. Lực lượng an ninh đã nổ súng, giết chết hàng trăm, có lẽ là hàng nghìn, người biểu tình.

Bạo lực đã chấm dứt danh tiếng của Tanzania như một trong những quốc gia hòa bình nhất châu Phi. Tiếp theo đó là những đợt cắt mạng internet, bắt giữ hàng loạt, và sự mất tích bí ẩn của các nhà hoạt động xã hội. Ngay cả Cộng đồng Phát triển miền Nam Châu Phi vốn thường ngày dễ dãi cũng thừa nhận rằng cử tri đã bị tước quyền tự do lựa chọn.

Samia, người từng được xem là nhà cải cách thận trọng, giờ đây đang cai trị bằng nỗi sợ. Trong nội bộ CCM, các đối thủ đang rình rập, xem bà là gánh nặng. Đảng cầm quyền lâu đời nhất Tanzania có thể bám lấy quyền lực lúc này. Nhưng họ đã đánh mất một thứ khó lấy lại hơn nhiều: tính chính danh.

Chúng ta đã có Giáo hoàng người Mỹ

Khói trắng đã bay lên trên Nhà nguyện Sistine vào tháng 5, và lần đầu tiên, nó báo hiệu một Giáo hoàng người Mỹ. Các hồng y đã chọn Robert Prevost, nhà truyền giáo sinh ra ở Chicago, người từng dành nhiều năm ở Peru, làm người lãnh đạo Giáo hội Công giáo với tông hiệu Giáo hoàng Leo XIV.

Việc bầu chọn Đức Leo phá vỡ nhiều điều cấm kỵ nhưng không phá vỡ truyền thống. Tông hiệu của Ngài gợi nhớ đến Đức Leo XIII, Giáo hoàng từ năm 1878 đến 1903, tác giả của Thông điệp Tân sự (Rerum Novarum) và là cha đẻ của học thuyết xã hội Công giáo hiện đại. Giống như người tiền nhiệm cùng tên, Đức Leo XIV rao giảng sự cân bằng: hòa bình, công lý, và một Giáo hội “mở cửa cho tất cả mọi người.”

Quan điểm chính trị của Ngài đã làm những người Công giáo ủng hộ phong trào MAGA bất an. Các tuyên bố lớn đầu tiên của Đức Leo mô tả việc bảo vệ người di cư, chống bất bình đẳng, và giải quyết sự nóng lên toàn cầu là những nghĩa vụ thiêng liêng. Ngài lên án các vụ trục xuất “vô nhân đạo” của Mỹ, ban phước cho một tảng băng trôi ở Greenland, và nói rằng những người ủng hộ án tử hình không thể tự nhận mình là người bảo vệ sự sống. Phe bảo thủ tức giận gọi ngài là “Giáo hoàng thức tỉnh”. Đức Leo dường như quyết tâm đi theo con đường tiến bộ, đặt Ngài vào thế đối đầu với những nhân vật theo chủ nghĩa dân túy bảo thủ đang ngày càng thắng thế trên thế giới.